piątek, 19 października 2018 r. Dzisiaj imieniny: Piotra, Pawła, Ziemowita

Polska prowincja

Gmina Lesko

Image

Informacje

Na zdjęciu u góry - ratusz miejski w Lesku.

Lesko – gmina miejsko-wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie leskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie krośnieńskim.

Siedziba gminy to Lesko (zobacz na mapie).

Według danych z 30 czerwca 2004 gminę zamieszkiwało 11 530 osób.

Historia Leska

Nazwa Lesko ma pochodzić od słowa "leszczyna". W dokumencie z 1436 r. nosi nazwę Lesko, a później Lesco, Lesko, Liesko, Lissko, aż wreszcie ustala się dzisiejsza nazwa. Pod koniec XVIII w. pojawia się zruszczona nazwa Lisko. Dopiero w 1931 r., na wniosek władz miejskich, przywrócono nazwę Lesko.  Pierwotna wioska powstała w miejscu gdzie rozdzielał się stary trakt handlowy wiodący z Biecza, Krosna przez Sanok na Węgry. Wioska ta znajdowała się na terenie obecnej Posady Leskiej i prawdopodobnie została założona przez ludność ruską, która uciekła przed uciskiem Tatarów i bojarów ruskich.  Na przełomie XIV i XV w. Lesko wraz z rozległymi dobrami zostaje nadane Kmitom z Wiśnicza herbu Szreniawa przez króla Władysława Jagiełłę. Lesko jest jedną z wielu wsi należących do tzw. "klucza sobieńskiego", czyli wschodnich posiadłości rodu Kmitów. Prawa miejskie otrzymuje w końcu 1469 r. lub na początku 1470 r. Wtedy wzniesiony zostaje drewniany zamek na terenie zburzonego grodu. Właścicielem i założycielem miasta był prawdopodobnie Stanisław Kmita. W pierwszych latach XVI w. przenosi on swoją siedzibę ze zburzonego przez Węgrów zamku Sobień do Leska. Jeszcze wcześniej, bo w 1490 r. Kazimierz Jagiellończyk nadaje miastu przywilej dający prawo do dwóch jarmarków rocznie i cotygodniowych targów. Z tego okresu do naszych czasów zachowuje się w układzie miasta rynek (obecny Plac Konstytucji) i podstawowy schemat średniowiecznego rozplanowania ulic wybiegających z naroży rynku. W 1488 r. miasto liczy 300 ludzi.  Po śmierci Stanisława Kmity w 1538 r. Lesko staje się własnością jego starszego brata Piotra i zostaje praktycznie stolicą wschodnich majątków rodu Kmitów. Piotr Kmita buduje w Lesku zamek i kościół, a także cerkiew (obecnie nie istnieje). Za jego czasów miasto otrzymuje kilka przywilejów nadanych przez króla Zygmunta Augusta. W 1546 r. król zatwierdza statut cechów leskich. W tym okresie zostaje utworzony również sąd specjalny dla zbójników (zw. beskidnikami lub tołhajami) oraz powstaje szkoła parafialna. Wraz ze śmiercią Piotra Kmity kończy się okres dynamicznego rozwoju miasta. Po jego śmierci Lesko przechodzi na pewien czas w ręce Stanisława Stadnickiego - stryja słynnego "diabła łańcuckiego".  W 1772 r. Lesko wchodzi w skład zaboru austriackiego i staje się siedzibą cyrkułu. Miasto zaczyna upadać. Nie ratują sytuacji nawet przywileje otrzymane w 1774 r. W czasie I wojny światowej zniszczenia miasta są niewielkie, jednak liczba zabitych w okolicach Leska jest tak duża, że utworzono nowy cmentarz. Upamiętnieniem tamtych wydarzeń są: znajdujący się naprzeciw ratusza obelisk z 1934 r. oraz odnowiony przez Pana Stanisława Macielę (miłośnika historii miasta) cmentarz wojenny.  W dwudziestoleciu międzywojennym zostaje zelektryfikowane miasto, zbudowano most na Sanie, a w ratuszu powstają archiwum i muzeum miejskie. Działa wytwórnia win i miodów pitnych oraz hurtowy skład win importowanych. Rozwija się handel, przemysł spożywczy, naftowy i drzewny. Tragiczne czasy II wojny światowej nie omijają również Leska i jego mieszkańców. Miasto znajduje się pod okupacją zarówno niemiecką, jak i sowiecką. Największe straty ponosi ludność żydowska, której miejscem kaźni jest Zasław k/Zagórza. Masowej egzekucji Polaków dokonują hitlerowcy na wzgórzu Gruszki w lipcu 1940 r. Na tym terenie wojna nie kończy się w maju 1945 r. Lata powojenne są okresem krwawych zmagań z nacjonalistami ukraińskimi spod znaku OUN - UPA.  Po wyzwoleniu Lesko pełni ważną funkcję ośrodka administracyjnego dla regionu, będąc zarazem siedzibą władz powiatowych i gminnych.  Obecnie, po ostatniej reformie samorządowej, Lesko należy do województwa podkarpackiego i jest stolicą powiatu, pełniąc w nim ważną funkcję ośrodka administracyjnego, gospodarczego i kulturalno-oświatowego. Jest dynamicznie rozwijającym się miasteczkiem, liczącym około 6 tyś. mieszkańców.

         Gmina Lesko - wizualizacja

 


Lesko - miasto położone na prawym brzegu Sanu (fot. 1), na pograniczu Bieszczadów i Pogórza Przemyskiego - zwane jest "Bramą Bieszczadów". Miasto liczy ok. 5600 mieszkańców. W mieście jest kilka zabytków, które dobrze oddają charakter miasta i jego historię. Fot. 1 - zamek nad Sanem, wzniesiony przez ród Kmitów w latach 1505-1539. Fot. 3 - najciekawszy zabytek Leska, kościół parafialny p.w. Nawiedzenia NMP wybudowany w 1539 r. z fundacji Piotra Kmity, właściciela miasta Leska. Fot. 4 -  synagoga wzniesiona w XVIII w.  Fot. 5 - ratusz w centrum miasta z 1896 r.  Więcej o zabytkach Leska w zakładce u dołu strony: Historia i Kultra w Gminie Lesko






Gmina Lesko położona jest w Bieszczadach i to określa jej profil turystyczny. Fot. 1 - widok na Bieszczady z szybowiska w Bezmiechowej. Fot. 2 - wstęga Sanu widoczna z ruin zamku w Sobieiu. Fot. 3 - Kamień leski - owiany licznymi legendami piaskowiec wznoszący się ok. 20 m ponad otaczający teren. Fot 4. - ośrodek narciarski i szybowcowy w Weremieniu. Fot. 5. - malownicza droga prowadząca z Leska do Cisnej i w Bieszczady.
Więcej o walorach turystycznych Gminy Lesko w zakładce u dołu strony: Turystyka w Gminie Lesko







Gmina Lesko to miejsce spotkania wielu kultur. Zaowocowało to wieloma ciekawymi zabytkami. Fot. 1 - najtarszy w Bieszczadach drewniany kościół w Średniej Wsi z II poł. XVI w. Fot. 2 - kosciół pw. Przemienienia Pańskiego w Manastercu, wybudowana jako parafialna cerkiew greckokatolicka w latach 1818 - 1820. Fot. 3 - kosciół pw. Świętej Anny w Hoczwi, ufundowany przez Fredrów i konsekrowany w 1745 roku. Fot. 4 - fragment ekspozycji fotograficznej w dawnej synagodze, a dotyczącej społeczności żydowskiej w Lesku. Fot. 5 - jeden z najstarszych w Polsce cmentarz żydowski w Lesku, położony na niewielkim wzniesieniu, niedaleko synagogi.






 

Lesko i jego okolice to ważny ośrodek ruchu turystycznego, ale także miejsce wypoczynku jego mieszkańców. Fot. 1 - jedna z największych atrakcji turystycznych Gminy Lesko Akademicki Ośrodek Szybowcowy w Bezmiechowej, gdzie można nawet odbyć lot szybowcem. Fot. 2 - rzeka San w Lesku i most, przez który prowadzi szlak komunkacyjny z Sanoka przez Lesko w Bieszczady. Fot. 3 - Basen Aquarius, który jest częścią kompleksu sportowo rekreacyjnego w Lesku. Fot. 4 - Stary Rynek na Placu Konstytucji 3 Maja (PLANTY), miejsce odpoczynku dla mieszkańców Leska. Fot. 5 - odnowiony park.





Lesko to nie tylko zabytki, ale także miasto tętniące życiem. Kilka obrazków ze współczesnego Leska.




 

Gmina Lesko posiada atrakcyjną i różnorodną ofertę turystyczną.
Fot. 1 - platforma widokowa w Sobieniu. Fot. 2 - domki turystyczne w Weremieniu. Fot. 3 - leskie źródełka mineralne - przed I wojną światową istniał w Lesku punkt zdrojowy. Fot. 4 - progi skalne na Hoczewce. Fot. 5 - otoczenie zabytkowego kościoław Średniej Wsi. Połączenie architektury i pięknej natury to doskonała okazja na rozwijanie tak modnej obecnie turystyki kulturowej.



 

Historia i Kultura w Gminie Lesko



 
Kościół parafialny pw. Nawiedzenia NMP w Lesku. Zbudowany w 1539 r. w stylu późnego gotyku z kamienia i cegły. Fundatorem był Piotr Kmita, marszałek wielki koronny, kasztelan sandomierski, wojewoda sandomierski i krakowski, właściciel miasta Leska. Nad portalem wejściowym do kościoła widnieje zniszczony herb Kmitów. Z tego okresu zachował się gotycki zrąb podpartych skarpami murów jednonawowego kościoła. W czasie najazdu Szwedów spłonął dach i zostało ograbione wnętrze kościoła. Jakub Jaworski w 1759 r. ufundował barokowe wnętrze świątyni. Obok kościoła znajduje się barokowa, murowana dzwonnica, której budowę rozpoczęto w 1725 roku, a zakończono po 1765 r.




 
 
Wyposażenie kościoła reprezentuje głównie styl barokowy i posiada złocisto-czarny kolor. Około połowy XVIII wieku Gotfryd Hoffman, architekt śląski przebudował wnętrze (w stylu późnobarokowym). Fot. 1 i 2 - ołtarz główny (z 1770 roku) późnobarokowy z ornamentami i rzeźbami rokokowymi z czterema kolumnami i dwiema pólkolumnami na cokołach, z rzeźbami świętych męczenników biskupów Stanisława i Wojciecha oraz aniołów w zwieńczeniu. W polu głównym znajduje się obraz Grupa Pasji (widoczny w czasie Wielkiego Postu). W pozostałych okresach roku liturgicznego odsłaniany jest obraz Matki Bożej Różańcowej (z II połowy XX w.). Fot. 3 - ołtarz Najświętszego Serca Pana Jezusa (w kaplicy północno-wschodniej), sprowadzony z Francji (pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1925r.). Fot. 4 - ołtarz boczny w nawie głównej, styl pseudoklasyczny, z dużą figurą Matki Bożej Niepokalanej. Fot. 5 - ambona.






Fot. 1 i 2 - ratusz. Usytuowany w centrum rynku - został wzniesiony w 1896 roku. Jest to piętrowy budynek, pokryty wysokim dachem z wieżą zegarową, utrzymany w stylu eklektycznym tak charakterystycznym dla XIX w. Nad wejściem herb Leska z okresu pierwszych właścicieli "Śreniawa" Kmitów. Fot. 3 - pamiątkowy głaz usytuowany na rynku przed ratuszem a poświęcony legionistom z powiatu leskiego. Fot. 4 - figura Matki Boskiej na Placu Konstytucji 3 Maja stanowi wotum dziękczynne za uratowanie miasta i jej mieszkańców podczas rabacji chłopskiej w 1846 r. Figurę ufundowali właściciele leskiego zamku – Edmund hr. z Siecina Krasicki oraz jego żona Maria Aniela z Brzozowskich. Ich herby (Rogala i Strzemię) są na frontowej ścianie postumentu, na którym stoi figura. Fot. 5 - pomnik Tadeusza Kościuszki z 1901 roku.





 
 
Synagoga – wzniesiona w I połowie XVIII wieku na miejscu drewnianej, zdewastowana w czasie II wojny światowej – była gruntownie odrestaurowana w latach 60-tych, a później kilkakrotnie remontowana. Synagoga jest jednonawowa ze ścianami szczytowymi zwieńczonymi kamiennymi wazami. Przy jej południowo-zachodnim narożniku znajduje się okrągła wieża, dawniej pełniąca funkcję więzienia dla Żydów. Na zewnętrznej zachodniej ścianie jest umieszczony wizerunek tablic Mojżesza, a pod nimi widnieje hebrajski napis głoszący: „jakże straszny jest ten dom – dom Boga”. Obecnie w głównej części budynku mieści się sala wystawowa Galerii Bieszczadzkiego Domu Kultury w Lesku.





Wewnątrz na ścianie wschodniej zachowało sie ozdobne obramienie aron ha - kodesz (niszy w której przechowywało się zwoje Tory), składające się z półkolumn zwieńczonych trójkątnym szczytem, nawiązujące formą do obramienia aron ha - kadesz w niezachowanej lwowskiej bożnicy Złotej Róży. Wewnątrz synagogi jest ekspozycja poświęcona obecności społeczności żydowskiej w Lesku. Wielkie wrażenie robi tablica na której jest spis 3000 Żydów, mieszkańców Leska i okolic zamordowanych przez hitlerowców w latach 1939 - 1944.





 
Kirkut - świadectwo wielowiekowej obecności społeczności żydowskiej w Polsce. Kirkut jest  jednym z najstarszych w naszym kraju. Położony na niewielkim wzniesieniu, niedaleko synagogi, skupia około 2 tyś. macew, czyli żydowskich stelli nagrobnych o kształcie pionowiej prostokątnej płyty, zdobionej płaskorzeźbą i inskrypcją, wszystkie zwrócone na wschód. Poza napisami umieszczona jest skomplikowana symbolika, związana z wierzniami pozagrobowymi Żydów lub życiem zmarłego. Najstarsza z nich pochodzi z 1548 roku (znajdująca się w części północnej). Na cmentarzu tym spoczywają sławni w średniowieczu rabini i dostojnicy żydowscy, wygnani przez Świętą Inwizycję z Hiszpanii.






Kościół w Średniej Wsi. Kościół ten jest najstarszą drewnianą świątynią katolicką w Bieszczadach. Wzniesiony został w drugiej połowie XVI wieku jako kaplica dworska. Do pwtórnego uposażenia kościoła doszło w 1727 r., za sprawą Katarzyny z Oraczewskich Balową. W latach 1959-68 został gruntownie wyremontowany, wymieniono belki, wykonano oszalowanie wewnątrz i stolarkę okienną, a dach pokryto gontem. W latach 80-tych powiększono kościół poprzez dobudowę wieży oraz wycięto otaczające go stare dęby, a w latach 90-tych dobudowano drugą zakrystię. Kościół zbudowany jest z drewna, konstrukcji zrębowej, zewnątrz obity gontami. Prezbiterium zwrócone jest na południe, stosunkowo krótkie, zamknięte trójbocznie. Nawa jest szersza, prostokątna o stropach płaskich na jednym poziomie.




Wnętrze Kościoła w Średniej Wsi oświetla sześć okien wielokwaterowych z gzymsem nad i podokiennym. Polichromia pochodzi z pierwszej połowy XVIII wieku. W kościele są trzy ołtarze, sygnowane na drugą ćwierć XVIII w. Ołtarz główny poiada po bokach bramki, oba boczne ołtarze ujęte są parami kolumn.






Fot. 1 i 2 - kosciół pw. Przemienienia Pańskiego w Manastercu. Jest to drewniana parafialna cerkiew greckokatolicka. Została zbudowana w latach 1818-1820, następnie poświęcona w 1822. Wyremontowana w 1934 roku pełniła swoją funkcję do czasu wysiedlenia mieszkańców wsi podczas akcji Wisła. W 1965 cerkiew została przejęta przez Kościół rzymskokatolicki, i w 1968 roku zamieniona w kościół p.w. Przemienienia Pańskiego. Pierwotna wzmianka o świątynii w Manastercu pochodzi z 1761 roku. Jest to obiekt drewniany, konstrukcji zrębowej, oszalowany.
Fot. 3, 4 i 5 - cerkiew w Bezmiechowej, zbudowana została w 1830, odnawiana w 1911 i 1937. Należała do parafii greckokatolickiej w Manastercu. Od 1968 używana przez Kościół rzymskokatolicki. Cerkiew w Bezmiechowej Górnej jest świątynią orientowaną, o konstrukcji zrębowej. Poszczególne części świątyni wzniesione na planach kwadratów.






 Kościół w Hoczwi. Kościół ten został ufundowany przez Fredrów i konsekrowany w 1745 roku. Jest to obiekt barokowy, o dość skromnej fasadzie która jest trójdzielna. W środku znajdują się trzy ołtarze, chór i ambona pochodzace z czasów budowy świątyni. Ciekawostką jest obraz św. Anny samotrzeć który pochodzi z końca XVII w., który można oglądać w głównym ołtarzu. Kościół otoczony jest murem z bramą od zachodu i parawanową dzwonnicą od wschodu. Kościół otoczony jest zabytkowym murem.







Fot. 1 i 2 - Średnia Wieś. Kościół p.w. Błogosławionego Jana Pawła II został konsekrowany w dn. 24.06.2012 r. Przed kościołem pomnik Błogosławionego Jana Pawła II. Fot. 3, 4 i 5 - Kościół św. Jadwigi Królowej w Jankowcach − parafia rzymskokatolicka, znajdująca się w archidiecezji przemyskiej, w dekanacie Lesko.





Fot. 1, 2, 3 i 4 - cmentarz wojenny w Lesku został poświęcony w dniu 30 kwietnia 1916 roku. Na leskim cmentarzu w zbiorowych mogiłach spoczywa około 600 żołnierzy armii austro-węgierskiej, rosyjskiej i niemieckiej poległych w bitwach I wojny światowej oraz zmarłych od chorób i ran w polowych szpitalach w okolicach Leska. Fot. 4 i 5 - cmentarz komunalny w Lesku.






Fot. 1 i 2 - cmentarz w Lesku jest jakby odbiciem historii miasta. Można tu znaleźć nagrobki wielu zasłużonych dla miasta i regionu. Fot. 3 - secesyjna kamienica w Lesku. Fot. 4 - w Lesku można jeszcze odnaleźć drewniane domy, będące śladem przedwojennej architektury.



 

Turystyka w Gminie Lesko





Fot. 1, 2 i 4 - rzeka San przepływająca przez rozległy obszar Gminy Lesko pełni bardzo ważną rolę turystyczną i gospdarczą. Rzeka ma charakter górski, ale w Lesku rozlewa się szeroko i tworzy piękne krajobrazy. Pełna jest ryb i właśnie w Lesku odbyły się trzykrotnie mistrzostwa świata w wędkarstwie muchowym, co upamiętnia miejska fontanna (fot. 5). Nad rzeką są też malownicze łęgi, które stanowią doskonałe tereny rekreacji dla mieszkańców Leska (fot. 4).



Fot. 1, 2 i 3 - pływalnia w centrum Kompleksu Sportowo - Rekreacyjnego w Lesku.
W skład pływalni wchodzi hala basenów, baseny rekreacyjne, widownie, szatnie i natryski. Pływalnię oprócz mieszkańców Leska odwiedzają licznie turyści, szczególnie gdy zawodzi pogoda. Fot. 4 i 5 - zamek w Lesku. Historię zamku na tle historii miastaprzedstawiona jest w tekście obok.
Obecnie znajduje się on w gestii Gliwickiej Agencji Turystycznej i stanowi ważny obiekt turystyczny i hotelowy w mieście.



 Rezerwat Góra Sobień - położony na gruntach wsi Manasterzec. Obejmuje on fragmenty lasu grądowego lipowo-grabowego, buczyny karpackiej i łęgu podgórskiego. Znajdują się tam ruiny Zamku Sobień z 1340 r. - pradawnej siedziby Kmitów - założycieli Leska. Z ruin zamku rozpościera się wspaniały widok na dolinę Sanu i pasma Bieszczadów.




 



Lądowisko Bezmiechowa – lądowisko w miejscowości Bezmiechowa Górna. Leży około 8 km na północny wschód od Leska. W Bezmiechowej Górnej w okresie II Rzeczypospolitej utworzono – dzięki staraniom studentów Politechniki Lwowskiej – ośrodek szybowcowy. Sprzyjające warunki naturalne, m.in. korzystne prądy termiczne, umożliwiły latanie na tzw. termikę. 18 maja 1938 wystartował stąd Tadeusz Góra, który po pokonaniu 577,8 km w swobodnym locie na szybowcu PWS-101 wylądował w Solecznikach Małych. Za ten wyczyn Międzynarodowa Federacja Lotnicza przyznała mu 8 stycznia 1939 pierwszy w historii medal Lilienthala.








Szybowisko w Bezmiechowej położone na jednym z najpiękniejszych szczytów widokowych w Górach Słonnych (Kamionka 631 m). Z tego odkrytego i wyjątkowo widokowego wzniesienia można podziwiać panoramę całych Bieszczadów łącznie z odległymi połoninami Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Akademicki Ośrodek Szybowcowy należy do Politechniki Rzeszowskiej i jest centrum szkoleniowym dla przyszłych pilotów.






Fot. 1 i 2 - Kamień leski [Glinne] - owiany licznymi legendami piaskowiec wznoszący się ok. 20 m ponad otaczający teren - był opisywany przez piewcę ziemi bieszczadzkiej Aleksandra Fredrę m. in. w poemacie "Kamień nad Liskiem". Ten pomnik przyrody znajduje się 3 km od miasta, przy głównej trasie w kierunku Ustrzyk Dolnych. Fot. 3 - pomnik przyrody progi skalne na Hoczewce, gdzie doskonale widoczne są kamienie otoczaki. Fot. 4 - leskie źródełka mineralne. Przed I wojną światową istniał w Lesku punkt zdrojowy, w latach miedzywojennych powstał niewielki zakład przyrodniczy. Fot. 5 - bardzo uczęszczana droga z Sanoka prowadząca w Bieszczady.




 
 
Fot. 1, 2 i 3 - ośrodek narciarski, szybowcowy i paralatniowy w Weremieniu. Komfortowy kompleks 10 całorocznych domków wraz z pensjonatem, własnym wyciągiem narciarskim i szybowiskiem. Malownicze położenie obiektu „LeskoSki” u Bram Bieszczad – na blisko 12 ha łąk i lasów sprawia, iż jest to idealne miejsce na wypoczynek w Bieszczadach o każdej porze roku.